แนะนำโปรแกรม Zotero


(นี่เป็นครั้งแรกที่โพสต์แนะนำโปรแกรม ถือว่าเป็นการสมนาคุณแด่ผู้ติดตามอ่าน blog นี้ เดี๋ยวจะมีคนน้อยใจที่ไม่มีการแนะนำโปรแกรมเลย)

Zotero [อ่านว่า zoh-TAIR-oh] เป็นโปรแกรมโอเพนซอร์สที่ช่วยในการจัดการ References และ Citations ถ้าคนที่เคยใช้ EndNote มาก่อนก็คงพอจะเข้าใจหน้าที่ของโปรแกรมแบบนี้เป็นอย่างดี โปรแกรมประเภทนี้เรียกรวมว่า Bibliographical Software ก็ได้

ถึงจะบอกว่าไว้ว่าเป็นการแนะนำโปรแกรม แต่จริงๆแล้ว Zotero ถูกพัฒนาให้เป็น Add-on ของ Firefox ไม่ใช่โปรแกรมแบบ Stand-alone แต่อย่างใด ผู้พัฒนาหลักก็คือ George Mason University และ Center for History and New Media (ถ้าจำไม่ผิด หน่วยงานที่ริเริ่มคือ George Mason University)

แม้จะเป็นแค่ Firefox add-on แต่ความสามารถของ Zotero ก็ไม่ใช่ย่อย คิดดูว่า EndNote ยังเคยถึงขนาดต้องฟ้อง Zotero เพื่อตัดกำลัง (แต่สุดท้ายก็ไม่เป็นผล ศาลยกฟ้อง ข่าวเก่า) ฟีเจอร์เด่นๆของ Zotero ได้แก่

  • Capture citation ได้จากหน้าเว็บโดยตรงซึ่งปัจจุบันมีเว็บไซต์ที่สนับสนุน Zotero มากกว่าร้อยแห่ง รวมถึง Google Scholar ด้วย ฟีเจอร์อันนี้เจ๋งสุดๆ ไม่ต้องมานั่งกรอกข้อมูลเองเลย ถ้า References ที่เราต้องการมีอยู่ในเว็บไซต์เหล่านี้ (ซึ่งส่วนใหญ่ก็จะมีอยู่แล้ว แค่ Google Scholar ที่เดียวก็เหลือเฟือ)
  • เป็นโอเพนซอร์ส ฟรี (และสัญญาว่าจะฟรีตลอดไป) แถมยังได้รับรางวัลการันตีมากมายจากหลายสำนัก
  • มีทั้งบน Windows, Mac และ Linux เพราะขอให้ลง Firefox ได้ ก็ใช้ Zotero ได้
  • มี Plugin ให้ใช้บน MS Word และ OO.o Writer เพื่อแทรก Citation ได้โดยตรงขณะพิมพ์
  • สามารถจัดการรายการด้วย tag ได้
  • Sync ข้อมูลได้ online จากคอมพิวเตอร์เครื่องไหนก็ได้ โดย Zotero ใจดีเปิด server ไว้ให้ sync กันโดยเฉพาะเลย (ฟีเจอร์นี้มีใน Zotero 2.0 เท่านั้น ซึ่งขณะนี้ยังอยู่ในขั้น beta อาจจะมีปัญหาบ้าง)
  • เพิ่ม note ได้ (ในเวอร์ชัน 2.0 รองรับ rich-text format ด้วย), ลิงค์ไปยังไฟล์ pdf หรือไฟล์อื่นๆบนเครื่องได้ (ฟังก์ชัน drag-n-drop ยังมีปัญหากับ Nautilus บน Ubuntu), จับ snapshot ของหน้าเว็บก็ได้
  • มีฟังก์ชัน search แบบ real-time (นึกภาพเวลา search เพลงใน iTunes) หรือจะเลือกแบบ Advanced Search ก็ได้

นอกจากที่สาธยายไปแล้ว ยังมีความสามารถอื่นๆอีกที่ Zotero ทำได้ ถ้าพิมพ์ให้หมด ผมคงเหนื่อยตายก่อน

แต่ก็ไม่ใช่ว่า Zotero จะสมบูรณ์แบบเพียบพร้อมไม่มีจุดอ่อนอะไรเลย จากประสบการณ์ใช้งานเองมาสักระยะ ผมขอสรุปจุดอ่อนของ Zotero ไว้ดังนี้

  • เนื่องจาก Zotero เป็น Firefox add-on ดังนั้นหาก Firefox เพี้ยนๆ Zotero ก็จะไปด้วย หรือ Zotero อาจจะมีปัญหากับ add-on ตัวอื่นได้ด้วย ดังนั้นจึงต้องระวัง
  • ไม่สามารถพิมพ์ตัวหนา ตัวเอียง ตัวยก ตัวห้อยในรายการข้อมูลได้ ทำให้อาจต้องเสียเวลาหน่อยในการจัดรูปแบบ text เวลาพิมพ์รายงานโดยเฉพาะสาชาเคมี และ ชีววิทยา ซึ่งต้องพิมพ์พวกตัวเอียง ตัวยก ตัวห้อยบ่อยๆ
  • Zotero ใช้ SQLite เป็น database engine ซึ่งมีปัญหาเรื่องความเร็วโดยเฉพาะกับฐานข้อมูลขนาดใหญ่ (ไม่นับกับที่ Ubuntu ตั้งแต่ 8.04 มีปัญหา performance กับ SQL database) ปัญหานี้ผมยังไม่เจอโดยตรง เนื่องจากข้อมูลผมยังมีขนาดเล็กอยู่ แต่มีหลายคนที่มีรายการข้อมูลหลักพันขึ้นไปบ่นใน Forums วิธีบรรเทาที่ดีที่สุดตอนนี้ก็คือ ให้อัพเกรดไปใช้ Firefox 3.5 + Zotero 2.0 beta ซึ่งเร็วกว่าตัวเดิมเล็กน้อย
  • ข้อมูลทั้งหมดรวมอยู่ใน SQLite database เป็นไฟล์เดียว ไม่สามารถสร้าง Library เพิ่มได้ ดังนั้นจึงไม่สะดวกเวลาทำงานหลายอย่างแล้วจะแชร์ Library เพียงบางส่วนกับเพื่อนร่วมงานแต่ละกลุ่ม Workaround ก็คือให้ใช้ Profile ของ Firefox เข้ามาช่วย หรือใช้ Group Collection ซึ่งเป็นฟีเจอร์ใน Zotero 2.0

เรื่องสอนวิธีการใช้คงขอไม่แนะนำในที่นี้ เพราะมันง่ายมาก ถ้าคุณเคยใช้โปรแกรมประเภทนี้มาก่อน แทบจะไม่ต้องปรับตัวเลย แต่ถ้าไม่เคยก็เข้าไปอ่านวิธีใช้ได้ที่ Support Document ของ Zotero http://www.zotero.org/support/ หรือไปดูวิดีโอสาธิตการใช้ได้จาก Home Page ของ Zotero โดยตรง

Zotero รองรับ Firefox 3.0-3.5 ปัจจุบันมีสองเวอร์ชันให้เลือกคือ 1.0 กับ 2.0 beta (ถ้าเน้นความเสถียรเลือก 1.0 ถ้าชอบของใหม่เลือก 2.0) นักศึกษาหรือคนที่ทำงานวิจัยอยู่น่าจะลองใช้ดู ของฟรีดีๆ ไปดาวน์โหลดได้เลย

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: