จริยธรรมของการโปรโมตวิทยาศาสตร์… อะไรควรมาก่อนระหว่างความถูกต้องกับความน่าสนใจ?


ปัญหาหลักอย่างหนึ่งของการอธิบายวิทยาศาสตร์ให้คนทั่วไปฟัง คือ การหาจุดลงตัวระหว่างการทำให้เรื่องมันน่าสนใจและเข้าใจได้ กับ ความถูกต้องในแง่วิชาการ

โดยเฉพาะถ้าคนอธิบายเป็นนักวิทยาศาสตร์อาชีพ ตรงนี้จะยิ่งวางตัวลำบากมาก พูดผิดเล็กน้อยก็ไม่ได้ พูดเป็นวิชาการแบบเป๊ะๆ แล้วคนฟังไม่เข้าใจก็จะโดนตีตราว่าทำให้คนกลัววิทยาศาสตร์อีก

คลิปนี้เป็นสิ่งที่เตือนให้ผมนึกถึงเรื่องนี้อย่างจริงจังอีกครั้ง

 

อย่างในคลิปที่ Sixty Symbols ยกขึ้นมา เป็นกรณีของ Brian Cox (เป็นศาสตราจารย์ particle physics, พิธีกรสารคดีชื่อดัง) ที่ต้องการให้คนดูมีอารมณ์ร่วมซาบซึ้งกับ Pauli’s Exclusion Principle ก็เลยใส่ passion และ oversimplify หลักการมากไปหน่อยจนทำให้คนฟังตีความกันไปต่างๆ

Brian Cox ยกเพชร (ไม่รู้ของจริงหรือป่าว?) เอามาถูๆ แล้วก็บอกว่าถ้าอิเล็กตรอนในเพชรขยับระดับพลังงานขึ้นไป อิเล็กตรอนตัวอื่นๆ ในจักรวาลก็จะต้องเปลี่ยนสถานะไปด้วยตามหลักของ Pauli’s Exclusion Principle (ไม่มี fermions สองตัวใดสามารถมี quantum state เหมือนกันทุกประการ)

(ความจริง Brian Cox ใช้คำว่า “ระดับพลังงาน” ด้วย ไม่ใช่คำว่า “สถานะควอนตัม” ซึ่งไม่ถูกต้อง อิเล็กตรอนสองตัวสามารถอยู่ในระดับพลังงานเดียวกันได้ ระดับพลังงานเป็นสถานะควอนตัมอันหนึ่ง)

ปัญหาคือ Brian Cox ดันไปพูดปิดท้าย(คงจะเพื่อให้ผู้ชมตะลึง)ว่า “ทุกสิ่งในจักรวาลเชื่อมโยงกัน” พอคนได้ดูคลิปนี้ก็เลยตีความว่า Pauli’s Exclusion Principle อนุญาตให้เราส่งข้อมูล (การเปลี่ยนสถานะของอิเล็กตรอน) ไปในที่ใดๆ ก็ได้ในจักรวาลด้วยเวลาในทันที

พวกนักฟิสิกส์ (และคนที่เรียนฟิสิกส์) ก็ออกมาท้วง Brian Cox กันใหญ่ เพราะ Brian Cox ใช้การเปรียบเทียบที่ผิดและทำให้ผู้ฟังทางบ้านเข้าใจฟิสิกส์ควอนตัมไขว้เขว

Sixty Symbols ก็สรุปได้ดีทีเดียวว่ามันเป็นเรื่องปกติของการอธิบายวิทยาศาสตร์ยากๆ ให้คนทั่วไปเข้าใจได้ง่ายๆ Brian Cox ไม่ได้ตั้งใจจะเสนออะไรผิดๆ หรือไม่ใช่คนที่ไม่รู้เรื่องฟิสิกส์ แต่นี่ก็ไม่ใช่การแก้ตัวให้ Brian Cox มันเป็นเหมือนบทเรียนให้นักวิทยาศาสตร์มากกว่า เวลาที่จะเสนออะไรให้คนทั่วไป ต้องระมัดระวังให้มาก

ในฐานะที่ผมก็เป็นทั้งพวกที่คอยจับผิดและโดนคนอื่นจับผิด (ผมเขียนข่าวลงเว็บ Jusci นิดหน่อย คงไม่ถูกจับตาหนักเท่า Brian Cox) บอกตรงๆ ว่าเรื่องแบบนี้มันเลี่ยงไม่ได้หรอก ขนาดพูดกันในวงวิชาการ ก็ยังมีการตีความผิดหรือไม่ตรงกันเลย ยิ่งการสื่อสารให้คนทั่วไปฟัง ยิ่งเป็นไปไม่ได้ที่จะให้ถูกต้องตามหลักการเป๊ะ มันจำเป็นต้องมีการ oversimplification และใส่ passion เข้าไป มิงั้นคนฟังไม่สนใจหรอก กลับบ้านนอนกันหมด

นี่ผมเริ่มอ่าน The Extended Phenotype ของ Richard Dawkins ก็พอจะเข้าใจว่าทำไมคนถึงพูดถึงแต่ Selfish Gene ทั้งที่ Dawkins แอบพูดเชียร์ถึง The Extended Phenotype ไว้ตลอดๆ ผมไม่คิดว่าคนที่ไม่ได้เรียนชีววิทยามาจะอ่าน The Extended Phenotype เข้าใจแม้แต่บทเดียว (ผมอ่านไปแค่สองบทก็ปวดหัวมาก) Dawkins เองก็ยอมรับว่าเขาเขียนมาให้นักชีววิทยาอ่านโดยเฉพาะ

กลับมาที่เรื่อง Sixty Symbols อีกนิดหน่อย
ผมชอบแนวทางของ Sixty Symbols นะ มันเป็นอะไรกลางๆ ระหว่างวิทยาศาสตร์หนักๆ กับวิทยาศาสตร์เผยแพร่สาธารณะแบบของ Brian Cox (และสารคดีวิทยาศาสตร์ที่ฉายในทีวีอื่นๆ) แต่ก็นั่นอีกแหละ Sixty Symbols นี่จัดว่าระดับเรตติ้ง G คือ Geek content ควรดูพร้อมกับเตรียมพาราเซตามอลไว้ข้างๆ ใครมันจะเข้ามาดูถ้าไม่ใช่ว่าสนใจและเรียนวิทยาศาสตร์มาโดยตรง

พูดถึง Sixty Symbols ผมก็ขอโฆษณาให้กับ channel ในเครือของ Univ. of Nottingham อีกอันด้วย คือ Periodic Table of Video ซึ่งเป็นเรื่องของเคมี คนทำก็คือ ศ. Martyn Poliakoff ที่ผมเคยเขียนข่าวถึงเรื่องที่มีคนเอาเส้นผมแกไปสลักตารางธาตุที่เล็กที่สุดในโลก ระดับเรตติ้งก็ G: Geek content เหมือนกัน (ถ้าผมเดาไม่ผิด รู้สึกว่า Periodic Table of Video จะเกิดก่อนด้วย พอเห็นว่ามีคนสนใจ ก็เลยมี channel สำหรับวิทยาศาสตร์สาขาอื่นๆ นอกจากเคมีตามมา)

นอกจากนี้ Univ. of Nottingham ก็มี channel แบบนี้ที่เกี่ยวกับคณิตศาสตร์และดาราศาสตร์ด้วย ผมว่า Univ. of Nottingham มีแนวทางที่น่าสนใจทีเดียว มหาวิทยาลัยไทยน่าจะมีอะไรแบบนี้บ้าง คือ มีรายการวิทยาศาสตร์ที่นักวิทยาศาสตร์เป็นคนทำเอง และมี passion ที่สื่อออกมาให้คนทั่วไปเห็นจริงๆ เท่าที่ผมเคยเห็นของบ้านเรา มันก็พอมี แต่พอทำออกมา มันดูขาด passion คนก็เลยดูว่ามันไม่น่าสนใจ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: